гісторыя Баку

гісторыя Баку

фота: Гісторыя Баку

Які размясціўся на ўзбярэжжы Каспійскага мора ў паўднёвай частцы Апшаронскага паўвострава Баку – сталіца і найбуйнейшы горад Азербайджана, а таксама фінансавы, прамысловы, культурны і навуковы цэнтр краіны.

Вынікі археалагічных даследаванняў даказваюць, што паселішчы ў раёне сучаснага Баку існавалі яшчэ ў дагістарычныя часы. Дакладная жа дата ўзнікнення горада на сённяшні дзень так і не ўсталяваная. Цалкам верагодна, што ў часы Аббасидского халіфата Баку, які размяшчаўся на скрыжаванні важных гандлёвых шляхоў, з’яўляўся даволі буйным гандлёвым цэнтрам.

сярэднія вякі

У другой палове 9-га стагоддзя паслабленне цэнтральнай улады халіфата прывяло да стварэння шэрагу незалежных дзяржаў, у тым ліку і дзяржавы Ширваншахов, часткай якога стаў і Баку. Акрамя стратэгічна выгаднага геаграфічнага месцазнаходжання, росту і развіццю горада, вядома ж, шмат у чым спрыяла наяўнасць нафтавых радовішчаў і клімат. Жыхары горада актыўна займаліся гандлем, рамёствамі, садоўніцтвам, рыбалоўствам і нафтаздабычай і ўжо да канца 10-га стагоддзя Баку стаў адным з найважнейшых гарадоў Ширвана і быў вядомы далёка за яго межамі.

У канцы 11-га – пачатку 13-га стагоддзя Баку квітнеў. У гэты перыяд вакол горада выраслі масіўныя абарончыя сцены, надзейнасць якіх была ўзмоцнена глыбокім ровам. З мора горад меў дадатковую абарону ў выглядзе магутнага флоту, развіццю якога надавалася асаблівая ўвага. У 1191 году горад Шемаха (Шемахы) быў грунтоўна разбураны ў выніку моцнага землятрусу, і Баку часова стаў сталіцай дзяржавы Ширваншахов.

Нашэсце манголаў на зямлі Ширвана у 13-м стагоддзі мелі негатыўныя наступствы і для Баку. Пасля працяглай аблогі горад паў і быў бязлітасна разбураны і разрабаваны. Гандаль прыйшла ў заняпад, прыпынілася і здабыча нафты. Аднавіць свае пазіцыі Баку змог толькі да сярэдзіны 14-га стагоддзя. 15-й жа стагоддзе стаў для горада эпохай каласальнага эканамічнага ўздыму. Пабудаваны ў гэты перыяд палацавы комплекс Ширваншахов захаваўся да нашых дзён і з’яўляецца важным гістарычным і архітэктурным помнікам і ўваходзіць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У 1501 годзе войскі Шаха Ісмаіла заваявалі горад і Баку стаў часткай Сефевидского дзяржавы. У другой палове 16-га – пачатку 17-га стагоддзя ў ходзе турэцка-персідскіх войнаў Баку некаторы час знаходзіўся пад кантролем туркаў, але у 1607 годзе сефевидам ўсё ж удалося вярнуць Баку. Якое рушыла за гэтым ўмацаванне цэнтралізаванай улады, спыненне разбуральных войнаў і феадальных звад паслужыла штуршком для далейшага росту і развіцця горада.

Дзевятнаццаты і дваццаты стагоддзі

Да пачатку 18-га стагоддзя стратэгічнае становішча Баку і яго прыродныя рэсурсы выклікалі ўсё большую цікавасць з боку Рускай імперыі. Па ўказе Пятра I, які імкнецца выцесніць туркаў і персаў і стаць паўнапраўным гаспадаром Каспія, падрыхтавалі спецыяльную ваенна-марскую экспедыцыю, і пасля працяглай аблогі ў чэрвені 1723 года імпэрскім войскам удалося захапіць Баку. Тым не менш, супрацьстаянне з Іранам працягвалася і з кожным годам захаваць акупаваныя тэрыторыі станавілася ўсё больш складана. У 1735 годзе паміж Расійскай імперыяй і Іранам быў падпісаны Гянджынскі мірны дагавор і Баку зноў апынуўся пад кантролем персаў. У сярэдзіне 18-га стагоддзя на тэрыторыі сучаснага Азербайджана ўтварылася некалькі ханстваў, у тым ліку і Бакінскага ханства з цэнтрам у Баку.

У 1806 годзе ў ходзе руска-персідскіх войнаў (1804-1813) рускія войскі ізноў акупавалі Баку. Пасля падпісання ў 1813 годзе Гюлистанского мірнай дамовы Бакінскага ханства афіцыйна стала часткай Расійскай імперыі. Праўда, гэтая дамова не дазволіў усе супярэчнасці і ў 1826 годзе паміж Расіяй і Іранам успыхнуў новы канфлікт, канец якому паклаў так званы Туркманчайский мірны дагавор (1828), пасля падпісання якога ваеннае супрацьстаянне, нарэшце, спынілася і рэгіён стаў імкліва развівацца. Баку ж стаў цэнтрам Бакінскага павета, у складзе якога затым быў уключаны ў Шемахинскую губерню. У 1859 годзе пасьля моцнага землятрусу Шемахинскую губерню скасавалі, а замест яе была створана Бакінская губерня з цэнтрам у Баку. Ужо да канца 19-га стагоддзя Баку становіцца адным з найбуйнейшых прамысловых, эканамічных і культурных цэнтраў не толькі Каўказа, але і ўсёй Расійскай імперыі, а пасля і СССР.

У 1988-1990 гг. Баку стаў эпіцэнтрам армяна-азербайджанскага канфлікту, пік якога прыйшоўся на студзень 1990 году ўвайшоў у гісторыю як «Чорны студзень» ( «Крывавы студзень»).

У 1991 годзе пасля распаду СССР Азербайджан стаў незалежнай дзяржавай, а Баку яго сталіцай. Сёння ж горад, паправіўся пасля зацяжнога эканамічнага і сацыяльнага крызісу постсавецкага перыяду, кардынальна змяніўся і перажывае «сваю эпоху адраджэння».

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны. Неабходныя палі пазначаны як *


*